Geschiedenis

Als u even tijd hebt, kan u teruggaan in de tijd en meegenieten van de herinneringen aan het vakantie-en woondorp aan Sint-Annastrand, deze wondermooie plek. Veel leesplezier!

De naam Sint-Anneke komt van de patroonheilige van de Sint-Annakapel uit de 12de eeuw. Dit kleine gebedshuis was een bedevaartsoord en stond als parochiekerk middenin het gehucht Vlaams Hoofd dat bij Zwijndrecht hoorde. Vandaag de dag staat het gebouw van de voetgangerstunnel op deze plek.
Dankzij de wereldtentoonstellingen van 1885 en 1894 oefende het toenmalige Oost-Vlaamse gehucht een grote aantrekkingskracht uit op de Antwerpenaars. Die wereldtentoonstellingen waren namelijk de aanleiding om Sint-Anneke uit te bouwen tot een oord van vermaak. Twee ondernemers stampten er een paar ontspanningsgelegenheden uit de grond voor de betere burgerij. Het Royal Kursaal beschikte over een casino, een houten pier en een speeltuin. De chique Trocadero was een imitatie van het gelijknamige Parijse etablissement. Iets verderop lagen de jachthavens Cirque Nautique en Royal Yachtclub. Achter het fort, met zicht op de polders, openden een paar democratische eetgelegenheden de deuren, zoals het Veerhuis. Hier konden dagtrippers een roeibootje huren en Mosselen eten.
Antwerpse pretmakers en smulpapen zakten met de veerboot graag naar Sint-Anneke af. Het werd een echt (pret)dorp. De Plage herinnert nu nog altijd aan het verdwenen (pret)dorp Sint-Anna.

Voor 1930

In 1923 vindt er een grote verandering plaats: de bouw van de voetgangerstunnel en de Waaslandtunnel (de Konijnenpijp). Zo wordt Zwijndrecht verbonden met de stad Antwerpen.
Sint-Anneke lag al goed in de markt bij de Antwerpenaars, maar met de voltooiing van de Waasland- en de Sint-Annatunnel was het hek helemaal van de dam. Na de feestelijke inhuldiging van de tunnels in september 1933, was een overzetboot nemen niet langer nodig. Zonnekloppers en pootjesbaders kwamen massaal naar een echt stukje strand, gecreëerd door jarenlange zandopspuitingen: de Sint-Annaplage was een feit.

1930 – 1940

In 1932 bereikte de economische crisis haar hoogtepunt. De ontdekking van Sint-Anneke Plage ging rond als een lopend vuurtje en al snel verscheen het ene tentje na het andere. De kampeerders genoten van de gezonde lucht en veel speelruimte voor de kinderen: iedereen was tevreden. Maar mooie liedjes duren niet lang…
De Intercommunale Maatschappij van den Linkerscheldeoever (IMALSO) werd opgericht in 1929 en had de opdracht om beide Schelde tunnels te bouwen en te beheren. In 1934 schreef IMALSO een aanbesteding uit voor een afgebakend terrein dat de naam Antwerpen-Strand zou krijgen. De pachter Emiel Draps haalde als hoogste bieder de concessie binnen. Aanvankelijk voor tien jaar, maar het zou tot 1960 duren voor de concessie verviel. Draps wilde zo snel mogelijk geld in het laadje zien en vroeg vervolgens stageld voor het plaatsen van tentjes tijdens de zomermaanden. Dat leidde tot de oprichting van de ‘Verenigde Kampeerders’ omdat Draps nogal hebberig was en deze vereniging alzo het lot van de kampeerders kon behartigen en verdedigen. Later werden er ook vaste, houten constructies met slaapgelegenheid toegestaan, en na enkele jaartjes verschenen de eerste bungalows. Alzo hadden de Antwerpenaren het reuze naar hun zin op De Plage.

1940 – 1945

Tijdens de oorlogsjaren maakten de Duitsers van Sint-Anneke een zogenaamd spergebied. Dat betekent dat de toegang enkel mogelijk was met een ‘intrittskarte’ voorzien van een hakenkruisstempel. Zaken als het Lunapark en Oud-Brabant verkommerden omdat er te weinig geld en materiaal beschikbaar was voor onderhoud. Ook vond er af en toe een overstroming plaats omdat de opgespoten gronden niet hoog genoeg bleken te zijn. Verder richtte een bombardement in 1942 veel schade toe: ongeveer 150 bungalows raakten beschadigd. In oktober 1944 werd Antwerpen getroffen door meer dan 600 V-bommen, waarvan er 48 Linkeroever troffen, en 3 De Plage. Veel bungalows werden vernield.
Na de oorlog kwamen veel gezinnen terug naar Sint-Anneke en nam het aantal bungalows flink toe. Mensen investeerden hun spaarcenten in zelf in elkaar geknutselde woningen. Draps was weer heer en meester op de Linkeroever.
Wat weinigen weten is dat op het einde van WO II er op Linkeroever een wachtkamp ter repatriëring van de Amerikaanse soldaten is gebouwd met de naam Top hat.

Amerikaanse Tentenstad 1945-1946

In mei 1945 besloten de autoriteiten om verschillende plaatsen ‘Staging Areas’ of wachtkampen op te richten met het oog op repatriëring van hun soldaten naar de USA. Het kon weken duren vooraleer een schip hen naar huis bracht. In België werd dit kamp ingeplant op Antwerpen Linkeroever.
tophat
De officiële naam van het kamp is ‘Headquarters, United States Staging Area, Antwerp, Belgium, APO 562′ maar de soldaten doopten hun tijdelijke verblijf ‘Top hat’. De naam Top hat zou komen van een verloren geraakte oorlogscode. Andere bronnen vermelden dat het kamp werd genoemd naar de Belgische sigaret Tophat.

Op 1 juni 1945 kwamen vanuit Duitsland Amerikaanse eenheden naar Antwerpen. Zo’n 7200 landmijnen die er op de lage gronden door de Duitsers werden gelegd, werden opgeruimd. Na het beëindigen van deze taak werd de eenheid vervangen en kregen de nieuwe manschappen de opdracht banen en toegangswegen aan te leggen. De verdere afwerking van dit reusachtig kamp werd uitgevoerd door een nieuwe eenheid. Deze voorzag het kamp uiteindelijk van 2500 tenten, 500 gebouwen, cinema’s, Radio City Music Hall, twee openluchttheaters, een ijsroomfabriekje, bakkerij, bibliotheek, drie kapsalons, strijkzaal, wasserij, schoenpoetshal en Rode Kruis.

De Amerikaanse soldaten werden als gasten ontvangen. Het Antwerps burgerpersoneel, dat volgens Amerikaanse bronnen uitstekend Engels sprak, laat niets aan het toeval overlaten om de G.I.’s het naar de zin te maken.
kamp
De luxe in het kamp is ongekend na de armoede die de soldaten achter de rug hebben. Voor het wassen van de kleren en het poetsen van de schoenen worden krijgsgevangenen ingezet.

De bioscoop en de bar zijn uiteraard het populairst bij de soldaten. Elke avond proberen lange rijen soldaten een plekje te veroveren om een film mee te pikken. In het café wordt vooral veel bier getapt. Per dag wordt gemiddeld 3000 liter koffie geschonken en enkele duizenden donuts verkocht.

De 85st Quartermaster Group moest het kamp voorzien van voedsel. In het midden van het kamp was een kapel gebouwd voor drie religies: het Christendom, Protestantisme en het Jodendom.

Het kamp was verdeeld in 26 blokken. De tentenstad had een totale lengte van twee kilometer en was op sommige plaatsen een kilometer breed. Er was plaats voor ongeveer 16500 man: het bestendige personeel en ongeveer 500 Duitse krijgsgevangenen. Het kamp ging open op 1 juli 1945 en sloot officieel zijn activiteiten op 2 april 1946 wanneer de laatste soldaat met het schip de ‘Vassar Victory’ inscheepte.

basisVan juli 1945 tot maart 1946 verzekerden zo’n 500 schepen de repatriëring naar de USA van vele onderofficieren en soldaten. Het was mei 1946 wanneer de opruiming en liquidatie van alle infrastructuur volledig was voltooid.
In het Sint-Annabos zijn hier en daar nog overblijfsels te vinden van het kamp. De rechte lanen in het bos verwijzen nog naar de kruispunten van de blokken.

Er werd ook een eigen tijdschrift uitgegeven: ‘The Top Hat Tales’ met mededelingen over het leven op Top Hat. Maria Seyssens, Georgette Rooman, Ellisa Balliau zijn onder andere de Vlamingen die meewerkten aan het tijdschrift. Ook de Vlaamse fotografen Guy Michielsen en Fernand Verjauw droegen hun steentje bij.

Tot op heden is er nergens een exemplaar van dit tijdschrift terug te vinden, noch in de Belgische, noch in de Amerikaanse archieven.

Bronnen: Hoe een stukje Borgerweert wandelbos werd – J. Moens. 1983
Foto’s : http://www.skylighters.org/special/cigcamps/camptophat.html

1945 – 1960

Na de oorlogsjaren is er een periode geweest van wildgroei. Overal doken bungalows op en waren er geen echte verplichtingen meer aan de concessiehouder, eerder zware huurgelden voor de vakantiehuisjes.

Rond 1950 kwam een eerste aanzet tot ruimtelijke ordening. De bedoeling was om met duurzame materialen een verblijf te bouwen. Verschillende degelijke woningen werden gebouwd, sommigen zelfs in villastijl.

Ten gevolge van WO II werd er op zoek gegaan naar nieuwe terreinen voor grootschalige realisaties. Rond 1950 werden door de Huisvesting Antwerpen onderhandelingen aangegaan met IMALSO om 20 hectaren bouwgrond te reserveren tussen de Gloriantlaan en de Halewijnlaan. De plannen voorzagen 16 wooncomplexen met 2700 woongelegenheden met een shoppingcenter, kerk, feestzaal en een groot wandelplein. De hoogbouw waarborgde wel de mogelijkheid om midden in een groen park te wonen. Het werd een monumentaal geheel, geïnspireerd op het modernistische gedachtegoed. De centrale gedachte was “licht, lucht en ruimte” te schenken aan de “nieuwe mens”.

1970 – heden, de afscheidsjaren

Iedereen had er het erg naar zijn zin, maar in september 1960 pakken donkere wolken zich samen boven het bungalowpark.
De concessie van Draps liep ten einde en er werd geen nieuwe aanbesteding uitgeschreven. IMALSO, het ontwikkelingsbedrijf voor de Antwerpse Linkeroever, nam op 1 oktober 1960 het beheer terug in handen en besloot om het bungalowpark af te breken. Het plaatselijk actiecomité kon een verlenging van negen jaar uit de brand slepen, maar dat was slechts uitstel van executie. In 1969 moest het bungalowpark worden afgebroken met uitzondering van enkele gebouwen. De eigenaars van die bungalows mochten voor onbepaalde tijd blijven. Bij vertrek of sterfte moest de bungalow alsnog weg. Van het voormalige vakantie- en woondorp waren er in 1969 nog 28 bungalows over. In 2013 zijn dat er nog drie.

Maar de Sinjoren zijn hun Sint Anneke steeds trouw gebleven. Dankzij het zachte Scheldebriesje is het er heerlijk toeven bij warm weer. Antwerpenaars gaan nog altijd ‘oep Sint-Anneke’ mosselen eten. En sinds de Stad Antwerpen onder impuls van de burgemeester een douche op het strand liet plaatsen, is waterpret voor kinderen gegarandeerd. Meer moet dat niet zijn!

Met dit initiatief willen wij de grandeur van Sint Anneke van weleer in eren herstellen en hopen wij dat anderen onze gedachtegang steunen. Zo kunnen wij een katalysator zijn voor andere initiatiefnemers en samen een vernieuwende wind over Sint Anneke blazen.

BRONNEN
SINT ANNEKE
Ik zien A gère
SINT-ANNEKE PLAGE
Herinneringen aan het vakantie-en woondrop van Sint-Annastrand
1930-1969